(က)
ၾသဂုတ္လ လဆန္းပိုင္းတုန္းက အဂၤလိပ္ဘာသာျပန္ ဂ်ပန္ ဟိုကၠဴကဗ်ာေလးတပုဒ္ကို ျမန္မာဘာသာ ျပန္ဖို႔ ႀကိဳးစားရာမွာ မေအာင္ျမင္လို႔၊ တျခားခ်စ္မိတ္ေဆြေတြကို ၀ိုင္းကူၿပီး ဘာသာျပန္ၾကဖို႔ ေမတၱာရပ္ခံခဲ့ပါတယ္။ ဘာသာျပန္ကဗ်ာ (၁၁) ပုဒ္ရခဲ့ပါတယ္။
က်ေနာ့္အခက္အခဲကို ၀ိုင္းကူၿပီး ေျဖရွင္းေပးခဲ့ၾကတဲ့ ခ်စ္မိတ္ေဆြေတြကို ျပန္လည္ေႏြးေထြးတဲ့ အေနနဲ႔ ... ၿပီးေတာ့ ဘာျပဳလို႔ က်ေနာ္ဟာ ဒီကဗ်ာေလးကို ကိုယ့္ဖာသာကိုယ္ စိတ္တိုင္းက်ေအာင္ ဘာသာမျပန္ႏိုင္ခဲ့တာလဲဆိုတာ ရွင္းျပတဲ့အေနနဲ႔ ဒီေဆာင္းပါးကို က်ေနာ္ေရးလိုက္ပါတယ္။
Winter downpour _
even the monkey
needs a raincoat.
Basho
Transleted by Lucian Stryk
ႏွင္းေတြၿပိဳဆင္းက်
ေမ်ာက္တေကာင္အဖို႔ရာပင္
မိုးကာလိုအပ္လွ
ဗသွ်ဳိး
ဒါကေတာ့ က်ေနာ္ဘာသာျပန္ၾကည့္ထားတဲ့ ကဗ်ာပါ။ ကဗ်ာေလးကို ဘာသာျပန္ၿပီးတဲ့အခါ၊ ငါဘာသာျပန္ထားတာ၊ ကဗ်ာဆရာေပးခ်င္တဲ့ Massage ကို ၿခံဳမိငုံမိရဲ႕လားဆိုတဲ့အေတြး ေတြးမိလို႔ အဲဒီ ကဗ်ာေလးကို အႀကိမ္ႀကိမ္ျပန္ဖတ္ရျပန္ပါတယ္။ ၿပီးေတာ့ ကဗ်ာစ်ာန္သမၼာပါတ္ ၀င္စားၾကည့္တယ္ေပါ့ဗ်ာ။ ဒီေတာ့ စိတ္ထဲမွာ သံသယနည္းနည္းရိွလာတာနဲ႔ အဲဒီသံသယမွန္မ်ားမွန္ေနမလားဆိုၿပီး၊ ဥေရာပတိုက္သား မိတ္ေဆြတေယာက္ဆီမွာ ဒီကဗ်ာေလးကို ျပၾကည့္ပါတယ္။ မိတ္ေဆြက ကဗ်ာေလးကို ဖတ္ၿပီးၿပံဳးပါတယ္။ သူ ႀကိဳက္တယ္ေပါ့။ ဒါနဲ႔ ... က်ေနာ္က အဲဒီကဗ်ာေလးရဲ႕ေအာက္က အခုလိုစာေၾကာင္းတေၾကာင္းကို ကြင္းစ ကြင္းပိတ္နဲ႔ ထပ္ျဖည့္ၿပီးျပလုိက္ပါတယ္။
Winter downpour_
even the monkey
needs a raincoat.
(also me)
ဥေရာပတုိက္သားမိတ္ေဆြက က်ေနာ္ ထပ္ျဖည့္လိုက္တဲ့ စာေၾကာင္းေလးကိုလည္း ဖတ္ၿပီးေရာ၊ အသံထြက္ၿပီးကို ရယ္ပါေတာ့တယ္။ ဟား .... ဒါဆိုရင္ ဟုတ္ၿပီေပါ့လို႔ က်ေနာ္သိလုိက္ၿပီ။ က်ေနာ့္စိတ္ထဲမွာရိွတဲ့ သံသယက မွန္သြားၿပီ။ ဒီကဗ်ာေလးက သ႐ုပ္ေဖာ္သက္သက္ကဗ်ာမဟုတ္ဘူး။ ဟာသေႏွာထားတဲ့ ဘ၀႐ုပ္ေဖာ္ ဟိုကၠဴကဗ်ာေလးတပုဒ္ ...။ တခ်ိန္ထဲမွာလည္း ... က်ေနာ့္ေခါင္းထဲမွာ အေတြးတခ်ဳိ႕ လင္းလက္ေရာက္ရိွလာခဲ့ၿပီး ငါ ... ဒီကဗ်ာကို ဒီလိုပံုစံနဲ႔ေတာ့ ဘာသာျပန္လို႔မျဖစ္ေသးဘူး၊ သည့္ထက္ၿခံဳမိငံုမိတဲ့ ကဗ်ာျဖစ္ေအာင္လုပ္မွ ျဖစ္ေတာ့မယ္ ... ဒါဆိုရင္ ဒီကဗ်ာေလးကို အခ်ိန္ယူၿပီး ဖတ္ရမယ္၊ စဥ္းစားရမယ္ေပါ့။
ဒီလိုအခ်ိန္မွာပဲ .. ဂ်ာမာန္ကဗ်ာဆရာ “ဂြန္တာဂရပ္စ္” ရဲ႕ ကဗ်ာေခါင္းစဥ္တခုကို က်ေနာ္သြားၿပီး စဥ္းစားမိျပန္ပါတယ္။ သူေရးတဲ့ ကဗ်ာရဲ႕ေခါင္းစဥ္က “ငါ့ရဲ႕ ဆယ့္တေခ်ာင္းေျမာက္ လက္ေခ်ာင္းကေလး” တဲ့။ ခ်က္ခ်င္းဆိုသလိုပဲ က်ေနာ္ဟာ ကဗ်ာစ်ာန္တဆင့္ကို တက္လွမ္းသြားႏိုင္ခဲ့ၿပီး ...၊ ရွင္ႀကီးဗသွ်ဳိးရဲ႕ ျမင္ကြင္းထဲက ေဖ်ာက္ထားတဲ့ ဆယ့္တေခ်ာင္းေျမာက္လက္ေခ်ာင္းကေလးရဲ႕ ညႊန္ျပရာဆီ လိုက္ၾကည့္ရေတာ့တာေပါ့။ ဒီအခါမွာ ရွင္ႀကီးဗသွ်ဳိးက သူေျပာခ်င္၊ ေပးခ်င္တဲ့အေၾကာင္းအရာကို ကိုယ္စားျပဳတဲ့ သေကၤတ (၃) ခု၊ ဒီကဗ်ာထဲမွာ ထည့္ေရးထားတာ ... က်ေနာ္ေတြ႕ရေတာ့တယ္။ အဲဒါေတြကေတာ့ “ႏွင္းထုႀကီး၊ ေမ်ာက္တေကာင္၊ မိုးကာ” ... တို႔ပါပဲ။ ဒီသေကၤတသံုးခုက ဘာကိုကိုယ္စားျပဳတဲ့ သေကၤတေတြျဖစ္မလဲ။ က်ေနာ္က အခုလို ဖြင့္ဆိုၾကည့္ မိတယ္”
ထုႏွင့္ ထည္ႏွင့္ ၿပိဳဆင္းက်လာေနတဲ့ ႏွင္း = အင္မတန္ႀကီးမားတဲ့ ဖိစီးမႈပေယာဂ
ေမ်ာက္ = စိတ္
မိုးကာ = ထြက္ေပါက္၊ မီခိုရာ၊ အကာအကြယ္
ဒီသေကၤတ (၃) ခု အနက္က၊ က်ေနာ္ စိတ္အ၀င္စားဆံုး သေကၤတကေတာ့ “ေမ်ာက္” ပါပဲ။ ရွင္ႀကီး ဗသွ်ဳိး ဒီကဗ်ာထဲမွာ အဓိကဇာတ္ေကာင္အျဖစ္ ယူထားတာ အဲဒီ “ေမ်ာက္” ပဲ။ ဒါျဖင့္ရင္ “ေမ်ာက္” အစား ...တျခား သတၱ၀ါတခုခုကို ထည့္ၿပီးေရးရင္ေကာ ...။ က်ေနာ့္ ဖာသာ က်ေနာ္ “လူ” ကို ထည့္ၾကည့္တယ္။ မျဖစ္ ဘူးဗ်။ ကဗ်ာရဲ႕ ဟဒယ႐ႊင္ေဆးက ေပ်ာက္သြားတယ္။ ၿပီးေတာ့ တိုက္႐ိုက္ျပတဲ့ သေဘာျဖစ္သြားတယ္။ သေကၤတ မဆန္ေတာ့ဘူး။ ဒါနဲ႔ပဲ အဲဒီေနရာမွာ တျခားသတၱ၀ါတခ်ဳိ႕ ... ျခေသၤ့။ ေခြး။ သစ္ေတာက္ငွက္။ ဒါလည္း မျဖစ္ႏိုင္ဘူး။ ကဗ်ာဆရာေျပာခ်င္တဲ့ အေၾကာင္းအရာကို ကိုယ္စားမျပဳႏိုင္ၾကဘူး။ ဒီေနရာမွာ “ေမ်ာက္” က လြဲၿပီး ဘယ္သေကၤတမွကို ယူလို႔ မရႏိုင္ဘူး။ ဒါဆိုရင္ “ေမ်ာက္” ကို ထပ္ၿပီး သ႐ုပ္ခြဲၾကည့္ရဦးမယ္ေပါ့။
အားလံုးသိၾကတဲ့အတိုင္း “ေမ်ာက္” ဆိုတာက သတၱ၀ါထဲမွာ ဘယ္ေတာ့မွ အၿငိမ္မေနတတ္တဲ့ သတၱ၀ါ မ်ဳိး။ အၿမဲတမ္း သူက Active ျဖစ္ေနတဲ့ အမ်ဳိးအစား။ ၿပီးေတာ့ ရွင္ႀကီးဗသွ်ဳိးက ဗုဒၶ၀ါဒီ၊ ရဟန္းတပါး။ ဒီေတာ့ ဗုဒၶရဲ႕ အဆံုးအမထဲက လူ႔စိတ္ကို ေမ်ာက္နဲ႔ႏႈိုင္းထားတဲ့ ၾသ၀ါဒေတြကို သူ သတိထားမိႏိုင္တယ္။ ဒီေတာ့ လူ႔စိတ္ လူ႔မေနာကို ကိုယ္စားျပဳတဲ့ သေကၤတကို ေရြးတဲ့အခါ “ေမ်ာက္” ကို ယူၿပီး ေရးဖို႔ သူဆံုးျဖတ္လိုက္တယ္။ တကယ္လို႔သာ ရွင္ႀကီးဗသွ်ဳိး ဒီလိုေရြးခဲ့တယ္ဆိုတာမွန္ရင္ ဒါဟာ အင္မတန္တိက်အံ၀င္တဲ့ “သေကၤတ” ျဖစ္ရ ေတာ့မွာေပါ့။ ဒီလိုေရြးခ်ယ္လိုက္တဲ့အတြက္ ဒီကဗ်ာထဲက ႏွင္းထုႀကီးရဲ႕ အေအးဒဏ္ သို႔မဟုတ္ ဖိစီးမႈပေယာဂ ကို ပိုၿပီး ဂုဏ္ေျမာက္သြားေစလိုက္တယ္။ ဒီေလာက္ေတာင္မွ တရွပ္ရွပ္ေျဖးၿပီး၊ တစက္ကေလးမွ အၿငိမ္မေနတတ္တဲ့ ေႏြ မိုး ေဆာင္းရာသီ အားလံုးကို အံတုဖက္ၿပိဳင္ၿပီး အၿမဲတန္းတက္ၾကြလႈပ္ရွားေနတတ္တဲ့ ေမ်ာက္ကို၊ မိုးကာနဲ႔ ၿခံဳေပးရေလာက္ေအာင္ ေအးတဲ့၊ သဲတဲ့ မိုးႏွင္းထုက သာမာန္ႏွင္းထု၊ သာမာန္ေအးခဲမႈ မဟုတ္ေတာ့ဘူးေပါ့။ “ေမ်ာက္” ကေတာင္ အရွံဳးေပးရေလာက္ေအာင္ေအးတဲ့ အေအးဓါတ္္က ဘယ္ေလာက္ၾကီးသလဲဆိုတာ ေတြးၾကည့္မိတယ္။ တနည္းအားျဖင့္ စိတ္ကို ထိုင္က်သြားရေလာက္ေအာင္၊ ကူပါကယ္ပါ၊ တစာစာ ေအာ္္ယူရေလာက္ေအာင္ (၀ါ) အကာအကြယ္နဲ႔ အကူအညီမရိွရင္ မျဖစ္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ ဖိစီးလာေနတဲ့ ပေယာဂ၊ ဖိဆီးမႈ ....။
အံ့ၾသဖို႔ေကာင္းတာကေတာ့ ရွင္ႀကိးဗသွ်ဳိးက အဲဒီအေၾကာင္းအရာကို အဲဒီျပကြက္ကို ႐ိုး႐ိုးသရုပ္ေဖာ္ ျပကြက္နဲ႔ မျပပဲ ... ဟဒယရႊင္ေဆးခ်ယ္ၿပီးမွ ျပလိုက္တဲ့ျပကြက္။ လူတခ်ဳိ႕ ေလာကဓံႀကိဳး ရွစ္ေခ်ာင္း၊ တေခ်ာင္းထဲျဖစ္ေအာင္က်စ္ၿပီး အ႐ိုက္ခံရေပမယ့္ ခတ္္ၿပံဳးၿပံဳး ခတ္္ေပါ့ေပါ့ပါးပါးနဲ႔ ေတာင့္ခံထားႏိုင္တဲ့သ႐ုပ္ကို ေဖာ္ျပလိုက္တဲ့ ျပကြက္။ ႏွင္းမိုးႀကီးၿပိဳက်ေနတဲ့ေအာက္မွာ သစ္ရြက္ခတ္ႀကီးႀကီးတရြက္၊ ဒါမွမဟုတ္ ဖက္ရြက္ တခုခုကို ေခါင္းေပၚတင္ၿပီး ၿငိမ္ကုတ္ေနတဲ့ၾကားက ခတ္ၿပံဳးၿပံဳးလုပ္ေနတဲ့ ေမ်ာက္ကေလးတေကာင္ကို က်ေနာ္ ျမင္လာရေတာ့တယ္။ (ဒီေနရာမွာ အဂၤလိပ္ဘာသာျပန္သူက raincoat လို႔ ေရးလို႔သာ က်ေနာ္တို႔က မိုးကာဆိုၿပီး ဘာသာျပန္ခဲ့ၾကတာ။ မိုးကာဆိုလို႔ .. ခုေခတ္ ပလပ္စတစ္မိုးကာအက်ႌႀကီး မ်က္ေစ့ထဲ ျမင္လို႔ မျဖစ္ဘူး။)
ကဲ ... ဒါဆိုရင္ က်ေနာ္ ထင္ရာျမင္ရာ စြတ္ၿပီးေျပာလိုက္တဲ့ က်ေနာ့္အေတြးကို ၿခံဳမိငံုမိဖို႔ဆို၇င္ က်ေနာ္ အခု ဘာသာျပန္ထားတဲ့ ကဗ်ာမ်ဳိးနဲ႔ေတာ့ ဘယ္နည္းနဲ႔မွ မျဖစ္ႏိုင္ေတာ့ဘူးလို႔ က်ေနာ္ ယူဆမိခဲ့တယ္။ ဒါနဲ႔ပဲ ကိုယ္ဘာသာျပန္ထားတာကို အသာသွ်ဳိထားၿပီး ကဗ်ာခ်စ္တဲ့ မိတ္ေဆြေတြဆီ ၀ိုင္းကူဘာသာျပန္ၾကဖို႔ ဖိတ္ေခၚ ၾကည့္ခဲ့တာပါ။ ကဗ်ာခ်စ္သူတခ်ဳိ႕ကလည္း “မင္းဒုကၡနဲ႔မင္း ရိွပါေစကြယ္” ဆိုၿပီး ကြင္းမေရွာင္ၾကပဲ က်ေနာ့္ကို ကူညီခဲ့ၾကလို႔ အခုေတာ့ အဂၤလိပ္ဘာသာျပန္တဲ့ အထဲက ေမ်ာက္တေကာင္၊ က်ေနာ္ ဘာသာျပန္တဲ့ အထဲက ေျမာက္တေကာင္နဲ႔ ၀ိုင္းကူဘာသာျပန္ၾကတဲ့အထဲက ေမ်ာက္ (၁၁) ေကာင္ စုစုေပါင္း ေမ်ာက္ကေလး (၁၃) ေကာင္ ...။ ႏွင္းထုႀကီးေအာက္မွာ အေအးဒဏ္ကို ပံုစံအမ်ဳိးမ်ဳိးနဲ႔ ခံစားေနၾကရေလရဲ႕ ...။
(ခ)
ကဗ်ာဖတ္ရင္ “စ်ာန္” ကို မလြဲမေသြအကူအညီယူရပါလိမ့္မယ္။ “စ်ာန္” ဆိုတာက ပါရမီနဲ႔ မဆိုင္ဘူး။ ၿပီးေတာ့ သင္ ္ယူလို႔မရဘူး။ “စ်ာန္” က ပင့္ယူရတာ၊ က်င့္ယူရတာမ်ဳိး ...။ ဒါေၾကာင့္မို႔ ကဗ်ာဆရာက ကဗ်ာဆရာ့ ဒုလႅဘကို တန္ဘိုးထားသလို က်ေနာ္ကလည္း ကဗ်ာခံစားသူ႔ ဒုလႅဘကို ေက်နပ္တယ္။
က်ေနာ္ ယံုၾကည္မိတာ တခုက တခါတေလမွာ ကဗ်ာဖတ္သူက ကဗ်ာေရးသူထက္ေတာင္မွ ပိုၿပီးေ၀း၊ ပိုၿပီး ျမင့္၊ ပိုၿပီးနက္တဲ့ နယ္ေျမသစ္ေတြဆီကို စ်ာန္နဲ႔ေရာက္ေအာင္ သြားႏို္င္တယ္ဆိုတဲ့ သေဘာပါပဲ။
ခ်စ္မိတ္ေဆြမ်ား ဒီေဆာင္းပါးကိုဖတ္ၿပီး တကယ္ခုိင္မာလံုၿခံဳတဲ့ “မိုးကာ” တခု ကိုယ္စီရိွႏိုင္ၾကပါေစလို႔ က်ေနာ္ဆုေတာင္းေပးလိုက္ပါတယ္။
(ကိုေအာင္သာငယ္၊ (ကို) ညိမ္းညိဳ၊ မဂ်စ္တူး၊ ေဒၚပန္၊ ကိုေ၀လင္း၊ ကိုသင့္ကာ၊ ေကာင္းကင္ကို၊ ေတးမြန္ ၊(ကို) ေနသစ္၊ သစ္နတ္ဆူး ... တို႔ ၀ိုင္းကူၿပီး ဘာသာျပန္ေပးခဲ့ၾကလို႔ ေက်းဇူး)
ၿငိမ္းေ၀
၁။
ဟိုကၠဴကဗ်ာနဲ႔က်ေနာ္ မိတ္ေဆြဖြဲ႕ခဲ့မိတာ နည္းနည္းေတာ့ၾကာပါၿပီ။
ကဗ်ာဆရာေအာင္ဇင္မင္းက ဟိုကၠဴကဗ်ာတခ်ဳိ႕ကို အရက္မူးမူးနဲ႔ရြတ္ျပ။ ဒီတုန္းက က်ေနာ္က ကဗ်ာေတြကို ေသြးတိုးစမ္းၿပီးေရးကာစ။ ၁၉၇၃ ခုႏွစ္၀န္းက်င္ ... ပဲခူး။ သည့္ေနာက္ပိုင္း ဟိုကၠဴကဗ်ာနဲ႔က်ေနာ္ ထံု႔ပိုင္းထံု႔ပိုင္းသာ ေတြ႔ဆံုႏိုင္ခဲ့။
မွတ္မွတ္ရရ ... ၁၉၉၃ ခု၊ ဒီဇင္ဘာလအတြင္း ေတာ္လွန္ေရးတာ၀န္နဲ႔ ေရွ႕တန္းကိုခရီးထြက္ရင္း ဂ်ပန္အမ်ဳိးသားႏွစ္ ေယာက္နဲ႔ေတြ႕ေတာ့မွ ဟုိကၠဴကဗ်ာကို က်ေနာ္ပိုၿပီး စိတ္၀င္စားခဲ့၊ ပိုၿပီးခံုမင္စုံမက္ လာခဲ့တာပါ။ ဒီတုန္းက ေတြ႕ဦးစမွာ သူတို႔ႏွစ္ေယာက္စလံုး က်ေနာ္နဲ႔ခတ္စိမ္းစိမ္းလို႔ထင္ရပါတယ္။ သူတို႔ကလည္း သူတို႔အစီအစဥ္နဲ႔သူတို႔ လွ်ဳိ႕၀ွက္ခရီးသြားၾကတာပါ။ က်ေနာ္က ႀကံဳေတာင့္ႀကံဳံခဲ ဂ်ပန္လူမ်ဳိးေတြနဲ႔ ေတြ႕တုန္း ဟိုကၠဴကဗ်ာေတြအေၾကာင္းေမးခ်င္တာ ဘယ္လိုမွမ်ဳိသိပ္မထားႏိုင္တဲ့အဆံုး စကားနည္းနည္း ဟၾကည့္လိုက္ေတာ့မွ သူတို႔ႏွစ္ေယာက္စလံုး ဟိုကၠဴကဗ်ာေတြအေၾကာင္း ေျပာလည္းေျပာ၊ ရြတ္လည္းရြတ္ျပ။ အထူးသျဖင့္ သူတို႔က လေရာင္ေတြနဲ႔ပါတ္သက္တဲ့ ဟိုကၠဴကဗ်ာေတြကိုပဲ ေရြးၿပီးရြတ္ျပခဲ့ၾကလို႔ က်ေနာ့္မွာ ေက်းဇူးတင္လို႔ မဆံုးႏိုင္ခဲ့ပါဘူး။ ဟိုကၠဴကဗ်ာမွာ ကာရန္မပါတဲ့အေၾကာင္း၊ ရာသီျပစကားလံုးပါေလ့ ပါထရွိတဲ့အေၾကာင္း သိခြင့္ရတာလည္း အဲဒီအခါၾကမွပါ။ ယြန္းစလင္းေခ်ာင္းကမ္း တဲတလံုးေဘးက ေကာက္႐ိုး ပံုႀကီးေပၚမွာ လေရာင္ကိုေမာ့ၾကည့္ရင္း ဟုိကၠဴကဗ်ာေတြအေၾကာင္း သူတို႔ႏွစ္ဦးေျပာျပသမွ် နားေထာင္ခဲ့ရတဲ့ ညတည ... က်ေနာ္ ဘယ္လိုမွ မေမ့ႏိုင္ဘူး။
တခါ ...၊ ၁၉၉၅ ခု၊ ေတာ္လွန္ရးဌာနခ်ဳပ္ မာနယ္ပေလာက်အၿပီး ဥေရာပမဲဇာမွာ ေသာင္တင္ေနတဲ့အခ်ိန္၊ ဟိုကၠဴကဗ်ာေတြနဲ႔ေ၀းရၿပီေအာက္ေမ့တာ မိတ္ေဆြေနာ္ေ၀အမ်ဳိးသမီးတဦးဆီက ခရစ္စမတ္လက္ေဆာင္အျဖစ္ ဟုိကၠဴကဗ်ာစာအုပ္ ကေလးတအုပ္ရလိုက္ေတာ့ ဟိုကၠဴကဗ်ာေတြ ေျခတံ ေတာ္ေတာ္ရွည္ပါလားဆိုၿပီး အံ့ၾသရပါတယ္။ ဒီၾကားထဲ ေနာ္ေ၀ ျမန္မာ ေကာင္စီဥကၠဌမစၥတာကူလြိဳင္း (ကြယ္လြန္)ရဲ႕ ေျမေအာက္ခန္းကိုယ္ပိုင္စာၾကည့္တိုက္ကို ခ်စ္ရဲေဘာ္ႀကီးေဒါင္းညိဳ (ကိုေမာင္ ေမာင္ျမင့္)နဲ႔အတူ ၀င္ၾကည့္ခြင့္ႀကံဳေတာ့လည္း ဟိုကၠဴကဗ်ာစာအုပ္တခ်ဳိ႕ေတြ႕ရျပန္ေရာ။ တခါ ေနာ္ေ၀ၾကက္ေျခနီ စခန္းတခုမွာ (၃)လခန္႔သြားေနရတုန္း ေနာ္ေ၀ပန္းခ်ီဆရာမတဦးနဲ႔ စကားလက္ဆံုက်ေတာ့လည္း ဟိုကၠဴကဗ်ာေတြအေၾကာင္း ေျပာသြားတာ ၾကားခဲ့ရျပန္ပါတယ္။ ေအာ္စလိုၿမိဳ႕က စာၾကည့္တိုက္ေတြမွာလည္း ဟိုကၠဴကဗ်ာစာအုပ္ေတြကို ေနာ့္ခ်္လို၊ အဂၤလိပ္လို ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားေတြ႕ခဲ့ရပါတယ္။ ဒီလိုနဲ႔ ထိုင္းျမန္မာနယ္စပ္ကိုျပန္ဖို႔ (၅)ရက္ခန္႔အလို ပီ႐ူးအမ်ဳိးသား မိတ္ေဆြတဦးက က်ေနာ္ကဗ်ာ၀ါသနာ ပါမွန္းသိလို႔ သူ႔မွာရွိတဲ့ ဟိုကၠဴကဗ်ာတခ်ဳိ႕ကို မိတၱဴကူးၿပီးေပးလိုက္ျပန္ပါေသးတယ္။ က်ေနာ္ ဆိုလိုခ်င္တာကေတာ့ ဟိုကၠဴကဗ်ာဟာ သူ႔ႏိုင္ငံနယ္နိမိတ္ကုိိ ေက်ာ္ၿပီး ကမၻာ့အႏွံ႔ခရီးဆန္႔ခဲ့ၿပီဆိုတဲ့သေဘာကို ေျပာခ်င္တာပါ။
ဒီလိုနဲ႔ပဲ အခုဆိုရင္ ဟိုကၠဴကဗ်ာနဲ႔က်ေနာ္ဟာ မိတ္ေဆြအဆင့္ကေက်ာ္ခဲ့ရၿပီဆိုပါေတာ့။
၂။
ဂ်ပန္ကဗ်ာမွာက အဓိကအားျဖင့္ ကဗ်ာပံုသ႑ာန္လမ္းေၾကာင္း သံုးမ်ဳိးသံုးစားရွိတာေတြ႕ရပါတယ္။ ေရွးအက်ဆံုးက ‘တန္းခ’(Tanka) ဒါမွမဟုတ္‘၀ခ’(Waka)လို႔ေခၚတဲ့ ကဗ်ာပါ။ စာေၾကာင္းေရ ငါးေၾကာင္း(၅-၇-၅-၇-၇)စာလံုးေရ(၃၁)လံုးနဲ႔ ဖြဲ႔ရတဲ့ကဗ်ာ။ ဒီကဗ်ာစပ္နည္းကို ၈-ရာစုဦးပိုင္းမွာ စတင္အသံုးျပဳခဲ့ပါတယ္။ ၁၇-ရာစုအထိ အင္အားေကာင္းခဲ့ၿပီး အခု လက္ရွိ ကာလအထိလည္း စပ္ဆိုေနၾကဆဲပါ။
၁၇-ရာစု၊ ‘တိုကူဂါ၀ါ’ေခတ္မွာ ဟိုကၠဴကဗ်ာစပ္နည္း ထြန္းကားလာပါတယ္။ ပထမ ‘ရမ္းဂ’(renga)လို႔ ေခၚတဲ့‘တန္းခ’ ထက္ ပိုၿပီးတိုတဲ့ ကဗ်ာစပ္နည္းေပၚလာပါတယ္။ ဒီကဗ်ာက စာေၾကာင္းေရ(၂)ေၾကာင္း ဒါမွမဟုတ္(၃)ေၾကာင္းပဲေရးရပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ သူက တပုဒ္တည္းနဲ႔မၿပီးဘူး။ အဲဒီ(၂)ေၾကာင္းတပုဒ္ ဒါမွမဟုတ္(၃)ေၾကာင္းတပုဒ္ကဗ်ာေတြကို ပုဒ္ေရႀကိဳက္္သေလာက္ ဆက္ၿပီးေရးလို႔ရတဲ့ ကဗ်ာပါ။ အခံအအုပ္ သေဘာေျပာရင္လည္း ရတဲ့နည္းပါ။ အမ်ားအားျဖင့္ တေယာက္က ေရွ႕ကတပုဒ္စပ္ရင္၊ ေနာက္တေယာက္က ေနာက္ တပုဒ္ဆက္ၿပီး၊ ျဖည့္ၿပီးစပ္။ ေနာက္တေယာက္ ဒါမွမဟုတ္ ပထမတပုဒ္စပ္ခဲ့သူက တခါထပ္ၿပီး ဆက္ၿပီးစပ္။ ဒီလိုနဲ႔ တပုဒ္ၿပီးတပုဒ္ ဆက္ၿပီးစပ္ရင္းက အရွည္ႀကီးစပ္လို႔ရတဲ့နည္းေပါ့။ က်ေနာ္တို႔ျမန္မာ ကဗ်ာမွာရွိတဲ့ အျဖည့္ခံရတုကို သတိရမိပါတယ္။ အညာေက်းလက္တခ်ဳိ႕က အတိုင္အေဖာက္နဲ႔အခ်ီအခ် လက္တန္းစပ္ဆိုၾကတဲ့ ကဗ်ာမ်ဳိးလိုေပါ့။ ဒီ ‘ရမ္းဂ’ကဗ်ာကိုအေျခခံၿပီးမွ (၃)ေၾကာင္း(၅-၇-၅)စာလံုးေရ (၁၇)လံုးနဲ႔ဖြဲ႔ရတဲ့ ဟိုကၠဴကဗ်ာေရးနည္း ဆင့္ပြားေပၚေပါက္လာတယ္ လို႔ဆိုပါတယ္။
ေနာက္တနည္းကေတာ့ လြတ္လပ္ကာရန္စနစ္နဲ႔ဖြဲ႕တဲ့ ေခတ္ေပၚကဗ်ာနည္းပါ။ ဒါက ၁၉-ရာစုအလယ္‘ေမဂ်ီေခတ္’မွာ ဥေရာပနဲ႔ ဆက္စပ္ယွက္ႏြယ္ၿပီးမွ ရလာတဲ့နည္းေပါ့။ ဒီေတာ့ ‘တန္းခ’။ ‘ဟုိကၠဴ’နဲ႔‘ေခတ္ေပၚကဗ်ာ’ဆိုၿပီး ဂ်ပန္ကဗ်ာပံုသ႑ာန္ လမ္းေၾကာင္း(၃)ခု။ ဒါကို အခုထက္ထိ ဂ်ပန္ကဗ်ာ ဆရာေတြ လက္မလႊတ္ၾကေသးပါဘူး။ ဒီနည္း(၃)ခုစလံုးနဲ႔ဖြဲ႔ၾက၊ စပ္ၾကတဲ့ ကဗ်ာစပ္နည္းဟာ ဂ်ပန္ကဗ်ာ ေရးစီးေၾကာင္းရဲ႕ အဓိကပုံသ႑ာန္ပဲဆိုပါေတာ့။
၃။
က်ေနာ္အခု ...၊ ဟိုကၠဴကဗ်ာတခ်ဳိ႕ကို ဘာသာျပန္ေဖာ္ျပေပးလိုက္ပါတယ္။ ဂ်ပန္ဘာသာက တိုက္႐ုိက္ဘာသာျပန္ရတာ မဟုတ္ပါဘူး။ အဂၤလိပ္လိုကတဆင့္ ဘာသာျပန္ရတာပါ။ ေ၀မွ်ခံစားၾကည့္ေစခ်င္လြန္းလို႔သာ ေဆာင္ရြက္လိုက္ရေပမယ့္ အားလံုးသိၾကတဲ့အတိုင္း မူရင္းရသကိုေတာ့ ဘယ္မွာအျပည့္အ၀ရႏိုင္ပါ့မလဲ။ ဘာသာျပန္ေနရင္းက ငါေရးေနတာ မူရင္းအဓိပၸါယ္နဲ႔ နီးမွနီးေသးရဲ႕လားဆိုတဲ့ သံသယစိတ္ေတြ၀င္ ၀င္လာလြန္းလို႔ရပ္ထားခဲ့ရတာလဲ ခဏခဏပါ။ တခါတေလ အဂၤလိပ္လိုေရးထားတဲ့ ကဗ်ာတခ်ဳိ႕က က်ေနာ္ဘာသာျပန္ထားတဲ့ကဗ်ာထက္ပိုၿပီး ခံစားလို႔ရႏိုင္တာကိုလည္း ေတြ႕ခဲ့ရပါတယ္။ မွီေအာင္ ဘာသာမျပန္ႏိုင္တဲ့သေဘာေပါ့။ ဘာသာေဗဒတံတိုင္းကို လြတ္ေအာင္မေက်ာ္ႏိုင္တဲ့ က်ေနာ့္ ခၽြတ္ယြင္းခ်က္ အျဖစ္ ၀န္ခံရမွာပါ။
ဒီေနရာမွာ (၅-၇-၅) ဆိုတဲ့ ဂ်ပန္ဟိုကၠဴကဗ်ာပံုစံကို မရရေအာင္ ဘာသာျပန္မွ မွန္တယ္လို႔ က်ေနာ္ မယူဆပါဘူး။ ဘာသာျပန္တဲ့အခါ မူရင္းကဗ်ာရဲ႕ အဓိပၸါယ္နဲ႔ ကိုယ္ညီဘို႔ပဲ လုိပါတယ္။ (၅-၇-၅) ပံုစံထဲ အတင္း႐ိုက္သြင္းျခင္းအားျဖင့္ အဓိပၸါယ္ တိမ္းေစာင္းႏိုင္ပါတယ္။ အဓိပၸါယ္လည္း မတိမ္းေစာင္းဘူး၊(၅-၇-၅) ပံုစံ လည္း ၀င္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ အေကာင္းဆံုးေပါ့။ ဒါေတာင္မွ ျမန္မာစာက ၀ဏၰ တလံုးခ်င္းစီက အဓိပၸါယ္ရိွေနလို႔ (၅-၇-၅) ၀င္ေအာင္ လုပ္လို႔ ရတယ္လို႔ ယူဆရတာပါ။ တခ်ဳိ႕ဘာသာစကားေတြက ၀ဏၰတခုခ်င္းစီမွာ အဓိပၸါယ္ ရွိခ်င္မွရိွတာဆိုေတာ့ (၅-၇-၅) ပံုစံ၀င္ဖို႔ မလြယ္ေတာ့ဘူးေပါ့။ ဒါေၾကာင့္မို႔ ဂ်ပန္ဟိုကၠဴကဗ်ာေတြကို ျမန္မာ ဘာသာျပန္တဲ့အခါ အဓိပၸါယ္ကိုပဲ ဦးစားေပးခဲ့ပါတယ္။ (၅-၇-၅) ပံုစံကို အဓိက မထားခဲ့ပါဘူး။
တကယ္ေတာ့ ဟိုကၠဴကဗ်ာေတြဟာ “တို၊ က်ဥ္း၊ လိုရင္း၊ သန္႔ရွင္း”ဆိုတဲ့ အဂၤါရပ္နဲ႔ ျပည့္စံုတဲ့ကဗ်ာေတြပါ။ ကဗ်ာေတြ တိုသေလာက္၊ က်ဥ္းသေလာက္၊ ရွင္းသေလာက္၊ ဂယက္အနက္ေတြၾကေတာ့ ေတြးရင္းေတြးရင္း ေတြးႏိုင္သေလာက္ အေ၀းဆံုးအထိ ေရာက္သြားႏိုင္တာပါ။ ဒီေနရာမွာဂယက္အနက္၊ သြယ္၀ိုက္အနက္ေတြရွိေနတယ္ဆိုေပမယ့္၊ တနည္းအားျဖင့္ ၀ကၤႏၱနည္းကို အသံုးျပဳတယ္ဆိုေပမယ့္ ဂမၻီရဆန္္တဲ့အထိေတာ့မရွိပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္မို႔ သန္႔ရွင္းတဲ့ဂုဏ္၊ ႐ိုးဂုဏ္အျပည့္ရွိတယ္လို႔ ဆိုၾကတာ ေပါ့။
အခုလို မ်က္ေမွာက္ေခတ္ ရာဇ၀င္ေရးကာလမ်ဳိးမွာ ဟုိကၠဴကဗ်ာေတြဟာ တကယ္ေကာ လိုအပ္ရဲ႕လားဆိုတဲ့ ေမးခြန္းကို မိတ္ေဆြတခ်ဳိ႕က ေထာက္ျပတာလဲရွိပါတယ္။ က်ေနာ့္အဖို႔ေတာ့ ‘အမ်ဳိးသား ျပန္လည္သင့္ျမတ္ေရး၊ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးနဲ႔ ဒီမိုကေရစီေရး’ ပဲ။ ဒီေခါင္းစဥ္ ဒီေပတံနဲ႔ ဒီအကန္႔ တကန္႔အတြင္းမွာ “လြတ္လပ္မႈ၊ ၿငိမ္းခ်မ္းမႈ၊ သန္႔ရွင္းစင္ၾကယ္မႈ၊ တည္ၾကည္မႈနဲ႔ ေမတၱာတရား”ကို အေျခခံ တဲ့ ဟိုကၠဴကဗ်ာေတြဟာ က်ေနာ္တို႔အတြက္ အသံုးမတည့္စရာအေၾကာင္းမရွိဘူးလို႔ပဲ အခုိင္အမာယံုၾကည္မိပါတယ္။
‘ေဆးရွိယာမာဂူခ်ိ’ရဲ႕ ‘ေကာင္းကင္ထဲက ေပ်ာက္ေနတဲ့စြန္ႀကိဳးတေခ်ာင္း’ကိုေတာ့ ျမင္ေအာင္ၾကည့္ၾက ပါစို႔လို႔ က်ေနာ္ အႀကံျပဳလိုက္ပါရေစ။ ။
ထေလာ့ လိပ္ျပာကေလး
အခ်ိန္ေတြ ေႏွာင္းကုန္ေပါ့
မင္နဲ႔ငါ အတူတကြ
ခရီးမိုင္မ်ားစြာ သြားရဦးမယ္ပ။
ဗသွ်ဳိး
ငါ့မ်က္လံုးေတြဟာ
ဟိုး ...အေ၀းကပင္လယ္ဆီ
တေျဖးေျဖး ပ်ံသန္းေ၀းကြာသြားေနတဲ့
ငွက္တေကာင္ကို လိုက္ၾကည့္ရင္းက
ကၽြန္းကေလးတခုကို
ဘြားကနဲ သြားေတြ႕လိုက္ရတယ္။
ဗသွ်ဳိး
ထိန္ထိန္သာေနတဲ့ လေရာင္ေအာက္
ေရကန္အိုေလးကို
ငါလွည့္ပါတ္ေလွ်ာက္ေနခဲ့
အလိုေလး ...
ေရာင္နီေတာင္ သန္းလာေနၿပီပဲ။
ဗသွ်ဳိး
ႀကိဳးၾကာငွက္ျမည္သံၾကား
၀ါးေတာကေလး
ခ်က္ခ်င္းဆိုသလို လေရာင္လင္းထိန္သြား ...၊
ဗသွ်ဳိး
အို - ေဟမႏၱ
ငွက္ေတြ တိမ္ေတြေတာင္မွ
အိုစာလို႔ သြားၿပီပ။
ဗသွ်ဳိး
မိတ္ေဆြမ်ားဟာလည္း
ခြဲခြာၾကရစၿမဲ
ဘဲငန္း႐ိုင္းမ်ားသည္လည္း
တိမ္ေတြထဲ
တေျဖးေျဖးတိုး၀င္ ေပ်ာက္ကြယ္သြားစၿမဲ။
ဗသွ်ဳိး
အရာအားလံုး
ငါ
စြဲမက္စြာ ထိေတြ႔ခဲ့
အလိုေလးေလး ...
ဆူးတေခ်ာင္း စူးလိုက္သလိုပါပဲလား။
အိဆ
အင္းဆက္ပိုးမႊားေလးေတြရဲ႕စကား
လူေတြေျပာတဲ့စကား
မတူတဲ့နား ခြဲျခားပီးၾကား။
ရွိကိ
ၾကိဳးၾကာငွက္ကေလးေရ
ငိုခ်င္ရင္
လမင္းႀကီးဆီကိုသာ
တိုင္တည္ၿပီး ငိုလိုက္ေပေတာ့
ငါ့ဖက္ကိုလွည့္ မငိုနဲ႔
ငါ - မင္းဘ၀ပံုျပင္ကို ၾကားခဲ့ၿပီးၿပီကြဲ႕။
ဆိုးေဆကိ
မိုးဦးက်ၿပီ
ဟိုမွာ
ေ၀သာလီ ဗ်ဳိင္းတေကာင္
မိုးေရစို႐ႊဲ တေကာင္ထဲ ...။
က၀ဟိဂရွိ
သစၥာမရွိတဲ့ခ်စ္သူ
စြန္႔ခြာသြားခဲ့
အဲဒီေဆာင္းရဲ႕ ႏွင္းထုထဲ
ဘယ္ေလာက္အထိ ခ်မ္းေအးမလဲ
ဂ်ဂုရွိ
ငါ့အိမ္ကေလး
မီးေလာင္ျပာက်ၿပီးမွပဲ
ပိုမိုသာယာတဲ့ လေရာင္႐ွဳခင္း
ငါ ပိုင္ဆိုင္ျခင္းရွိေတာ့တာပ။
မဆဟိဒဲ
စြန္ႀကိဳးတေခ်ာင္း
ေကာင္းကင္ထဲမွာ
မျမင္ရေသာ္ျငား
လက္ေခ်ာင္းေပၚမွာ ျမင္ရသား။
ေဆးရွိရမဂုခ်ိ
ကိုးကား။ ။ 1. ANTHOLOGY OF MODERN JAPANESE POTERY
2. HAIKU (The Poetry of Zen)
3. HARVEST OF HAIKU
(၂၀၀၅-ခု၊ ႏွစ္ဦးပိုင္း ... ေခတ္ၿပိဳင္အြန္လိုင္းမဂၢဇင္းတြင္ “ေမာင္ဖူးတင့္” အမည္နဲ႔ ေဖာ္ျပခဲ့ေသာ ေဆာင္းပါးျဖစ္ပါတယ္။)
ၿငိမ္းေ၀
ဒီတခါေတာ့ ဘယ္လိုမွ ျမန္မာလိုမီေအာင္ ဘာသာမျပန္ႏိုင္လို႔ အဂၤလိပ္ဘာသာျပန္ ဟိုကၠဴကုိပဲ တင္လိုက္ပါတယ္။
က်ေနာ့္ကို အကူအညီေပးတဲ့အေနနဲ႔ ဒီဟိုကၠဴကဗ်ာေလးကို ၀ိုင္းကူၿပီး ဘာသာျပန္ေပးၾကပါလား။
က်ေနာ့္မွာေတာ့ ဘယ္လိုမွမီေအာင္ ဘာသာမျပန္ႏိုင္ခဲ့ဘူး။
Winter downpour _
even the monkey
needs a raincoat.
Translated by Lucian Stryk
(ေဒၚဂ်စ္တူးေလးေတာင္းဆိုတာကို
က်ေနာ္ အေလးအနက္ထားၿပီး သေဘာတူတဲ့အေနနဲ႔
ေနာက္ပိုင္းမွာ ဟိုကၠဴကဗ်ာေတြကို တင္တဲ့အခါ
“ဟိုကၠဴကဗ်ာ မိတ္ဆက္” ဆိုတဲ့ ေခါင္းစဥ္ေအာက္မွာပဲ
ေဖာ္ျပသြားပါ့မယ္။
သေဘာတူတယ္မို႔လား တူမေလးဂ်စ္တူး ... ဟုတ္။
